SACSS
Bu analitik rapor, Güney Azerbaycan Stratejik Araştırmalar Merkezi (SACSS) tarafından diaspora medyasının ve bunun bölgesel jeopolitik denklemlere etkisinin derinlemesine incelenmesi amacıyla hazırlanmış ve düzenlenmiştir.
Diaspora medyasının dijital platformlarda, özellikle jeopolitik ve etnik gerilimli bölgelerde ortaya çıkması ve faaliyetinin sürekliliği, iletişim bilimleri ve güvenlik araştırmaları açısından derin analiz gerektiren bir olgudur. YouTube’da @TBATV ve @TBATVaz tanımlayıcılarıyla faaliyet gösteren TBA TV kanalı, amacını sadece bilgilendirmenin ötesine taşıyarak ulusal kimliğin yeniden tanımlanmasında ve siyasi hareketlerin yönlendirilmesinde aktif bir aktör olarak hareket eden medyanın belirgin bir örneğidir. Bu ağ, dünya Azerbaycanlıları toplumuna ve özellikle Güney Azerbaycan meselesine odaklanarak, diaspora elitinin tecrübesinden yararlanmak suretiyle iç taleplerle uluslararası baskılar arasında köprü kurmaya çalışmaktadır. Bu raporda, kanalın bölgesel krizlerin temsilindeki rolünü ve kamuoyu üzerindeki etki olanaklarını aydınlatmak amacıyla, onun yapı, içerik, teorik ve kullanıcı etkileşimleri bakımından çeşitli yönlerinin kapsamlı bir şekilde incelenmesine yaklaşmaktayız.
TBA TV’nin Kurumsal Yapısı ve Markalama Stratejisinin Açıklanması
TBA TV ağı kendisini uluslararası bir televizyon ağı olarak tanıtmakta ve temel misyonunun dünyanın çeşitli yerlerinde yaşayan Azerbaycanlılara bilgilendirme ve bilinçlendirme hizmeti sunmak olduğunu belirtmektedir. Elit bir yaklaşım uygulayan bu ağ, diaspora toplumunun bilim insanı, analist, doktor, müzisyen, tarihçi ve filozof gibi düşünürlerinin bilgi ve tecrübesinden faydalanma niyetinde olduğunu beyan etmiştir. Bu uzmanlık çeşitliliği, sadece siyaseti değil, aynı zamanda kitlenin hayatının kültürel, bilimsel ve sosyal yönlerini de kapsayan “kapsamlı otorite merkezi” yaratma çabasını göstermektedir. Kurumun liderliği, ağın merkezi figürü ve baş sözcüsü olarak siyasi beyanların ve stratejik çağrıların iletilmesinden sorumlu olan Cavad İsmayılbegli’dir.
Kanalın istatistiksel ve altyapı analizi, uzun bir süre boyunca sürekli ve hedef odaklı bir faaliyeti göstermektedir. 2026 yılının başına kadar bu kanal yaklaşık 900 video yükleyerek 11 bin abone çekebilmiştir ki, video-abone oranı, tek videoların “viral olmasına” değil, “kitlesel içerik üretimine” odaklanıldığını göstermektedir. Merkezi ABD’nin Chicago şehrinde bulunan bu ağ, içeriğini esas olarak Azerbaycan Türkçesi ve İngilizce dillerinde sunmakta ve demokrasi, insan hakları, ulusal kimlik gibi odak alanlarını kapsamaktadır. Ayrıca, sosyal medya bağlantıları ve maddi destek için PayPal portalı gibi ek platformların kullanılması, küresel kitlenin maddi ve manevi desteğini arayan bağımsız ve kendi kendini yöneten bir medya yapısı olduğunu göstermektedir. Bu strateji genellikte referans arşivi oluşturmaya ve platform arama alanını belirli anahtar kelimelerle doyurmaya çalışan medialarda gözlemlenmektedir.
Bu ağın markalamasının dikkat çekici özelliklerinden biri, medya amaçlarını demokrasi ve insan hakları gibi küresel kavramlarla ilişkilendirmesidir. Bu yaklaşım ağa, etnik bir hareketin ötesine geçerek uluslararası düzeyde sivil bir kurum olarak tanınmaya ve böylece gerekli meşruiyeti kazanmaya imkan vermektedir. Ayrıca, izleyicileri ilginç fotoğraf, video ve haberler göndermeye davet etmesi, kapalı bölgelerdeki haber kısıtlamalarını aşmak için “vatandaş gazeteciliği” modelinden kullanıldığını göstermektedir.
İçerik Analizi ve Videoların Tematik Gruplandırılması
TBA TV’de üretilen içerik, her biri ağın genel stratejisinin bir parçasını ilerleten birkaç ana kategoriye ayrılabilir. İran’da iktidarın yapısal eleştirisi, Güney Azerbaycan Milli Hareketi’nin vurgulanması ve askeri-güvenlik analizleri bu kanalın üç ana içerik dayanak noktasını oluşturmaktadır.
Siyasi Krizlerin İncelenmesi ve Askeri Faaliyetlerin Ortaya Çıkarılması
Kanalın en çok izlenen videolarının çoğu, “çatışma” ve “şaşkınlık” haber değeri taşıyan konulara odaklanmaktadır. “İran’ın gizli atom merkezlerinin ifşası” ya da “Savaşın Mollaların Kapısını Çalması” gibi başlıklar bunun örnekleridir. Bu tür içerik, kitlede “aciliyet hissi” yaratma amacı taşımakta ve İran’daki hakim siyasi sistemin devamlılığını şüphe altına almaya çalışmaktadır. “Reisi ve yoldaşlarının helikopter kazası” ya da “Birçok oğlanı öldürdükleri halde kendi oğluna ağlamak” gibi videoların analizi, iktidar karşıtı hisleri kızıştırmak için “zıtlık” tekniğinden kullanıldığını göstermektedir.
Güney Azerbaycan Milli Hareketi ve Kimlik Arayışı
Videoların önemli bir kısmı, Güney Azerbaycan Milli Hareketi için birleşik bir liderliğin gerekliliğini açıklamaya ayrılmıştır. Serdar Celaloğlu veya Maşallah Rezmi gibi rejimi eleştiren ve hareketin örgütlenmesinin önemini vurgulayan kişilerle yapılan röportajlar bu çerçevede değerlendirilmektedir. Ayrıca, Sehend Stadyumu’ndaki yeni sloganların ışıklandırılması veya Azerbaycan’ın 106 yıllık devletçilik tarihinin anılması, tarihi hafızayı ve sosyal dayanışmayı güçlendirmek amacı taşımaktadır. Bu içerikler, doğrudan Bakü hükümeti tarafından da prensip politikası olarak izlenen “Azerbaycancılık” stratejisiyle uyum sağlamaktadır.
Askeri ve Teknolojik Gücün Temsili
Türkiye İHA’larının (Selçuk Bayraktar) teknolojik gücüne ve bunların bölgesel olaylardaki rolüne atıf, kanal içeriğinin diğer bir kısmını oluşturmaktadır. Bu yaklaşım, Azerbaycan kitlesi için bir örnek veya “stratejik dayanak noktası” oluşturmaya, Türk dünyasının imkanlarını iç durumla karşılaştırarak bir tür ulusal özgüven yaratmaya çalışmaktadır.
Teorik Analiz: Yumuşak Güç, Gündem Belirleme ve Çerçeveleme
TBA TV’nin faaliyetinin incelenmesinde, bu medyanın etkisini anlamak için üç temel iletişim teorisi anahtar kelimeler olarak öne çıkmaktadır. Bu teoriler, 11 bin abonesi olan bir kanalın siyasi alanda nasıl etkili olabileceğini anlamaya yardımcı olmaktadır.
Yumuşak Güç ve Dijital Diplomasi
Yumuşak güç, zorlama veya rüşvet yerine çekicilik ve ikna yoluyla başkalarını etkileyerek arzu edilen sonuçlara ulaşma yeteneğidir. TBA TV, Azerbaycan diasporasının yumuşak gücünün bir parçası olarak hareket etmektedir. Bu medyada yumuşak gücün bileşenleri, Batı söylemiyle uyum sağlamak ve uluslararası destek kazanmak için liberal değerlerin teşviki, Aras’ın her iki yakasında sınır ötesi milliyetçiliği güçlendirmek için kültürel kimliğin vurgulanması ve mevcut verimsizliklerin eleştirisi ile demokrasi vaadi vasıtasıyla alternatif yönetim modelinin sunulmasıdır. Bu yaklaşımlar, sonuç olarak hareketin uluslararası meşruiyetinin artmasına ve elit ile orta tabakanın cezbedilmesine neden olmaktadır. Resmi Azerbaycan hükümeti yumuşak gücünü medeniyetlerarası diyalogda kendini aracı olarak tescilletmek için kullanırken, TBA TV gibi medyalar bu gücü “kimlik hak-adalet arayışı”nın hizmetine vermektedir.
Gündem Belirleme Teorisi
Gündem belirleme teorisi, medyanın insanlara “nasıl” düşüneceklerini söylemeyebileceğini, ancak “ne hakkında” düşüneceklerini söylediğini belirtir. TBA TV, haberleri seçerek Azerbaycanlı kitlenin zihinsel önceliklerini yeniden düzenlemektedir. Örneğin, “Çin şirketleri tarafından Starlink sistemine müdahale” veya “Trump ve Netanyahu’ya yöneltilmiş beyan” gibi konulara sürekli dikkat gösterilmesi, bu konuları kitlenin zihninde hayati ve kader niteliğinde meseleler olarak tespit etmektedir. Bu ağ, küresel güçlerin bölgenin kaderindeki rolünü ön plana çıkararak, kitleyi pasif izleyiciden, gözünü büyük jeopolitik değişikliklere dikmiş siyasi talepkâra dönüştürmektedir.
Çerçeveleme Teorisi ve “İhanet ve Sorumluluk” Rivayeti
Çerçeveleme, algılanan gerçekliğin bazı yönlerinin seçilerek iletişimsel metinde daha görünür hale getirilmesidir. Bu kanalda çerçevelemenin en belirgin örneği, Cavad İsmayılbegli’nin beyan videosunda görülmektedir. Bu videoda İran’da meydana gelen kanlı olaylar ve protestocuların bastırılması “Batı’nın yerine getirilmemiş vaatleri” çerçevesinde rivayet edilmektedir. İsmayılbegli, ABD ve İsrail’in insanları isyana teşvik edip askeri destek vaadi vererek sokaklara akın etmelerine neden olduğunu, ancak kriz anında onları terk ettiğini belirterek çerçevelemektedir. Bu çerçeveleme, ölülerin manevi sorumluluğunu iç aktörlerden uzaklaştırarak küresel liderlerin üzerine yöneltmektedir.
Kullanıcı Yorumlarının ve Sosyal Geri Bildirimlerin Ayrıntılı Analizi
TBA TV’nin yorum bölümündeki kullanıcı etkileşimi, hedef kitlenin psikolojik durumunun ve beklentilerinin aynasıdır. Kullanıcı yorumlarının analizinde, hakim siyasi koşullardan kaynaklanan birkaç tekrarlanan konu belirlenmiştir: baskı karşısında çaresizlik hissinden doğan doğrudan askeri müdahale talebi; destek vaatlerinin yerine getirilmemesi sebebiyle Batı’nın ikili standart politikalarının eleştirisi; Azerbaycanlıların kültürel haklarına vurgu ile kimlik ve dil dayanışması; ve internetin kesilmesi ile Starlink’in çalışmaması sonucunda dijital sansürden şikayetler. Bu geri bildirim örnekleri, kitle arasında siyasi taleplerin radikalleştiğini ve uluslararası aracılara olan inancın azaldığını göstermektedir.
Kamuoyu Duygu Analizi
Siyasi beyanlarla ilgili videolarda kullanıcılar arasında bir tür “kutsal öfke” ve “stratejik hayal kırıklığı” dalgalanmaktadır. “Binlerce insanın, esas olarak kadın ve gençlerin öldürülmesine” tanık olan kitle, yorumlarında bir taraftan direnişte ısrarcı olduklarını vurgulamakta, diğer taraftan ise dünya kamuoyunun sessizliğine nefret ifade etmektedir. Hassas videolardan birinde 313 izlenmeye karşı 50 beğeni oranı, yaklaşık %16 onay oranını göstermektedir ki bu da ağır siyasi içerik için kitlenin sert çekirdeğinin yüksek sadakatini yansıtmaktadır. Bazı kullanıcılar da İran’daki insan hakları durumuna atıfta bulunarak ve bunu Azerbaycan’daki “çokkültürlülük” modeliyle karşılaştırarak taleplerine meşruiyet kazandırmaya çalışmaktadırlar. Bu konuların tekrarlanması, Bakü hükümetinin yumuşak güç stratejisinin TBA TV kitlesinin düşünce katmanlarına büyük ölçüde nüfuz ettiğini göstermektedir.
TBA TV Ağının Stratejik Güçlü ve Zayıf Yönleri
Medya uzmanları açısından, medyanın geleceğini tahmin etmek için onun güçlü ve zayıf yönlerini değerlendirmek önemlidir.
Güçlü Yönler
- Stratejik Coğrafi Konum: Amerika’da medya merkezi olan Chicago’dan faaliyet göstermesi, bu ağa operasyonel güvenlik ve uluslararası siyasi çevrelere erişim imkanı vermektedir.
- YouTube Formatlarından Optimal Kullanım: Uzun analitik videoları tartışmalı “YouTube Shorts” ile birleştirmesi, kanala hem ciddi izleyicileri hem de yüzeysel gezen kullanıcıları çekmeye imkan vermektedir.
- Diasporada Uzmanlaşma: Diasporanın uzman ve analistlerini davet etmesi, içeriğin bilimsel itibarını artırmakta ve kanalın sırf propaganda sesine dönüşmesinin önüne geçmektedir.
Zayıf Yönler
- Kişi Merkezlilik: Kanalın Cavad İsmayılbegli’nin simasına güçlü bağlılığı, onunla ilgili herhangi bir sorun ortaya çıktığında ağın faaliyetinin devamlılığını ciddi şekilde tehlikeye atabilir.
- Değişken Teknik Kalite: Bazı videolar stüdyoda kaydedilse de, kullanıcılar tarafından gönderilen düşük kaliteli içeriklerin kullanımı ağın “profesyonel” imajına zarar verebilir.
- Reaktif Yaklaşımlara Dayanma: İçeriğin büyük kısmı ani olaylara tepki olarak üretilmekte ve entelektüel kadro hazırlığı için uzun vadeli, stratejik eğitim içeriğinin olmaması dikkat çekmektedir.
- Algoritmalara Karşı Hassasiyet: Ana platform olarak yalnızca YouTube’a güvenmek, kanalı bu şirketin kurallarındaki değişikliklere veya “devlet trollerinin” organize saldırılarına karşı hassas hale getirmektedir.
TBA TV’nin Bölgesel Jeopolitik Satrancındaki Konumunun Analizi
Bu medyanın faaliyetini Güney Kafkasya’daki son gelişmelerden, özellikle İkinci Karabağ Savaşı’ndan sonra, ayrı analiz etmek mümkün değildir. Azerbaycan’ın askeri zaferi ve toprak bütünlüğünün restorasyonu, Güney Azerbaycanlılar için büyük bir psikolojik itici güç rolü oynamıştır. Bu ortamda TBA TV, bu psikolojik değişimin “yüksek sesi” rolünü oynamaktadır. Bu çatışmada medya mücadelesinin eksenleri üç ana düzeyde belirlenmektedir: Birincisi, dini kimlik (İran’ın tek ümmet vurgusu) karşısında ulusal kimlik (TBA TV’nin Türk milliyetçiliği ve demokrasi vurgusu); ikincisi, İran’ın Kafkasya’da İsrail varlığına karşı çıktığı, TBA TV’nin ise İsrail ve ABD ile işbirliğini alkışladığı bölgesel güvenlik; üçüncüsü, İran’ın şeriat çerçevesinde korunduğunu iddia ettiği, TBA TV’nin ise baskı ve yapısal eşitsizlikleri ifşa ettiği azınlık hakları.
Enerji ve Ulaşım Koridorlarıyla Bağlantı
“Zengezur Koridoru” ve Azerbaycan’ın ABD’nin Güney Kafkasya stratejisindeki stratejik önemi gibi konuların vurgulanması, bu medyanın siyasi zekasını göstermektedir. Bu ağ, Batılı politikacılara Güney Azerbaycan’da istikrar ve demokrasinin “Orta Koridor” gibi transit güzergahlarının güvenliğinin ve Avrupa’nın enerji tedarikinin garantörü olduğunu aşılamaya çalışmaktadır.
Kanalın Büyüme ve Optimizasyon Stratejilerinin Analizi
TBA TV’nin faaliyetinin YouTube’un büyüme standartlarıyla karşılaştırmalı incelenmesi, bu ağın 2025-2026 yıllarında kitle çekmek için bazı temel prensipleri iyi benimsediğini göstermektedir. Dünyanın ikinci en büyük arama motoru olan YouTube, kitle demografisini anlamanın temel rol oynadığı bir platformdur. TBA TV, yaşlı nesiller için uzun içerikli, Z nesli için ise kısa videolar üreterek nesil farkını kapatmaya çalışmaktadır. Bu medya, kullanıcıların arama trendlerine uygun şekilde ayarlanmış provoke edici başlıklar kullanarak, YouTube algoritmasında hayati faktör olan “izleme süresi”ni artırmaya çalışmaktadır.
TBA TV gibi medyalar, “zararlı bilgi” ve nefret söylemi fenomeniyle mücadele eden bir ortamda faaliyet göstermektedir. VIBE endeksi raporlarına göre, yurtdışından faaliyet gösteren bağımsız Azerbaycan medyaları sürekli siber saldırılara maruz kalmaktadır. TBA TV, PayPal vasıtasıyla “kitle fonlaması” ağı oluşturarak mali bağımsızlığını korumaya çalışmıştır.
Geleceğe Bakış
TBA TV ağı, Azerbaycan medya alanında ana aktörlerden biri haline gelme arifesindedir. Gerçekleştirilen analizler, bu kanalın propaganda aracının ötesine geçerek, siyasi anlatıları uluslararası düzeyde yeniden tanımlayabilen “gündem belirleyici” bir kurum olarak faaliyet gösterdiğini göstermektedir. Bu medya, “küresel güçlerin manevi sorumluluğu” çerçevelemesinden akıllıca yararlanarak ve diasporanın yumuşak gücünden faydalanarak Güney Azerbaycan’daki mevcut haber boşluğunu bir dereceye kadar doldurabilmiştir. İnsan hakları ve demokrasiye dikkat gösterilmesi, Batı desteğini çekmek için stratejik bir araç olarak kullanılsa da, kendisinin alt katmanlarında mevcut sınırların istikrarı için ciddi sonuçlar doğurabilecek bir kimlik uyanışını hedeflemektedir.
Cavad İsmayılbegli’nin beyanları, kimlik hareketlerinin strateji değişikliğinin erken uyarı sinyalleri olarak kabul edilmelidir. Ayrıca, uydu interneti ve yabancı şirketlerin dijital baskıdaki rolü gibi konular, bu medyanın üzerinde iyi konsantre olduğu uluslararası hukuki meselelere dönüşme potansiyeline sahiptir. Nihayetinde TBA TV, dijital çağda Kafkasya bölgesinde ve onun da ötesinde aktif bir şekilde yeni bir gerçeklik inşa eden “silah olarak medya”nın bir örneğidir.
